15 oktober 2026 · Ondernemen & inkomen

Wanneer AI complete beroepen overbodig maakt | deel 2 van 3

AI hoeft niet alleen banen over te nemen. Het kan complete beroepen overbodig maken, en daarmee de zekerheid waarop mensen hun leven hebben gebouwd.

In het eerste deel van dit drieluik vertelde ik hoe ik in 1993 bij AMEV begon met een voor die tijd héle snelle IBM-computer van maar liefst 12 MHz, inbelmodems, floppy’s en een vaste telefoon met antwoordapparaat.

In de jaren daarna heb ik de financiële dienstverlening ingrijpend zien veranderen. Computers werden sneller, administratieve werkzaamheden werden geautomatiseerd en steeds meer zaken die vroeger persoonlijk geregeld werden, konden klanten uiteindelijk zelf via internet afhandelen.

Maar met kunstmatige intelligentie staan we volgens mij aan het begin van een verandering die veel verder gaat.

Want wat gebeurt er wanneer AI straks niet alleen het werk van een medewerker kan uitvoeren, maar ook de hele organisatie eromheen grotendeels overbodig maakt?

De tussenpersoon als vertrouwde schakel

Ik heb jarenlang in de verzekeringswereld gewerkt, eerst als Verzekeringsconsulent in loondienst van AMEV en later vanuit mijn eigen onafhankelijke assurantiekantoor.

In die tijd heb ik van dichtbij gezien hoe verzekeringsmaatschappijen hun dienstverlening organiseerden en hoe belangrijk de rol van de tussenpersoon daarin was.

Verzekeraars werkten voor een belangrijk deel met tussenpersonen die het contact met de klanten onderhielden, hun financiële situatie in kaart brachten, adviseerden over verzekeringen en andere financiële producten en vervolgens zorgden dat alles geregeld en beheerd werd.

En als we nog wat verder teruggaan in de geschiedenis, waren er zelfs verzekeringsagenten die op hun brommertje langs de deuren gingen om de verzekeringspremies te innen. Kun je het je tegenwoordig nog voorstellen?

Rond al die werkzaamheden ontstonden complete organisaties. Met buitendiensten, administratieve afdelingen, commerciële ondersteuning, leidinggevenden en natuurlijk de tussenpersonen zelf.

En dat kostte geld. Salarissen, provisies, huisvesting, opleidingen, administratie en alles wat nodig was om de organisatie draaiende te houden.

Dat hoorde bij de manier waarop financiële dienstverlening destijds werd georganiseerd. De persoonlijke relatie met de klant was belangrijk en de tussenpersoon vormde vaak de verbinding tussen de klant en de maatschappij.

Maar in de loop der jaren zijn die verhoudingen behoorlijk veranderd.

Wat gebeurt er wanneer die schakel verdwijnt?

Sinds 1 januari 2013 geldt er voor onder andere hypotheken en diverse complexe financiële producten een provisieverbod. De adviseur ontvangt voor die producten geen afsluitprovisie meer van de bank of verzekeraar, maar brengt zijn advies- en bemiddelingskosten rechtstreeks bij de klant in rekening. Bij bijvoorbeeld schadeverzekeringen bestaan onder bepaalde voorwaarden nog wel provisies.

Die verandering heeft de financiële relatie tussen aanbieders, adviseurs en klanten behoorlijk veranderd. Met het doorknippen van de navelstreng van de afsluitprovisie werd ook de verbinding tussen de maatschappij en de tussenpersoon een stuk dunner.

Tegelijkertijd werd het voor consumenten steeds gemakkelijker om zelf financiële producten te vergelijken en bepaalde zaken rechtstreeks bij banken en verzekeraars te regelen.

En nu komt daar AI bij…

Stel je voor dat een AI-systeem de persoonlijke financiële situatie van een klant kan analyseren, verschillende producten kan vergelijken, risico’s kan beoordelen en op basis daarvan een passend voorstel kan voorbereiden.

Het systeem kan vervolgens documenten verzamelen, controleren of de gegevens volledig zijn en de aanvraag digitaal verwerken.

Natuurlijk zijn er wettelijke eisen aan financieel advies en aan het gebruik van geautomatiseerde besluitvorming. Ook blijft het belangrijk dat adviezen werkelijk aansluiten bij het belang van de klant. Maar als steeds meer onderdelen van het hele proces automatisch kunnen verlopen, verandert de hoeveelheid menselijk werk die daarvoor nodig is.

Daardoor ontstaat er een nieuwe interessante vraag.

Waarom zou een bank of verzekeringsmaatschappij blijven investeren in een omvangrijk netwerk van medewerkers en tussenpersonen wanneer een groot deel van de dienstverlening rechtstreeks en geautomatiseerd kan plaatsvinden? Klanten hebben immers al jarenlang toegang tot hun eigen digitale portalen. Veel functionaliteiten die nu nog voorbehouden zijn aan tussenpersonen, zouden met aangepaste toegangsrechten ook rechtstreeks voor klanten of hun AI-assistenten beschikbaar kunnen worden gemaakt.

Ik heb zelf meegemaakt hoe zwaar commerciële belangen binnen grote financiële instellingen kunnen wegen. En wanneer er mogelijkheden ontstaan om dezelfde dienstverlening tegen aanzienlijk lagere kosten aan te bieden, verwacht ik dat bedrijven die mogelijkheden serieus zullen onderzoeken.

Dat betekent overigens niet dat onafhankelijk financieel advies daarmee zijn waarde verliest.

Juist bij ingewikkelde financiële omstandigheden kan een deskundige en onafhankelijke adviseur van grote betekenis zijn. Maar ook die rol kan onder druk komen te staan. Het Nederlandse kabinet wil vanaf 2030 elektronische facturatie en digitale rapportage voor zakelijke transacties invoeren, waardoor de Belastingdienst steeds sneller over financiële gegevens kan beschikken.

Stel je nu eens voor dat we ook salarisgegevens op een vergelijkbare manier gaan verwerken en dat banken, de Belastingdienst, het BKR en andere instanties, binnen de wettelijke mogelijkheden en met de juiste toestemming, rechtstreeks gegevens kunnen uitwisselen. Dan zou een AI-systeem bij een hypotheekaanvraag vrijwel alle benodigde informatie zelfstandig kunnen verzamelen, controleren en beoordelen. Wat blijft er dan nog over van de rol van de tussenpersoon? Misschien uiteindelijk alleen het aanwijzen van het juiste knopje, als zelfs dat nog nodig is.

Maar hoeveel mensen zullen voor dat persoonlijke advies blijven kiezen wanneer de digitale mogelijkheden steeds uitgebreider worden? En hoeveel adviseurs zijn er dan nog nodig?

Of iemand nu in loondienst werkt bij een bank of verzekeringsmaatschappij, of als zelfstandig tussenpersoon zijn eigen klantenbestand beheert, maakt voor de gevolgen uiteindelijk weinig verschil.

Wanneer het werk verandert of verdwijnt, verandert daarmee ook zijn mogelijkheid om er een inkomen mee te verdienen.

Straks praten computers met computers

Inmiddels zijn AI-systemen in staat om meer te doen dan alleen informatie verstrekken. Er bestaan zogenaamde AI-agents die zelfstandig verschillende stappen kunnen uitvoeren, digitale systemen kunnen gebruiken en met andere systemen kunnen samenwerken.

Ik denk dat juist deze ontwikkeling voor een enorme versnelling gaat zorgen.

Stel je eens voor dat je een persoonlijke financiële AI-assistent hebt die je inkomsten en uitgaven bijhoudt, je financiële verplichtingen overziet en je helpt om verstandige keuzes te maken.

Dat klinkt misschien als toekomstmuziek, maar we hebben tegenwoordig zelfs al slimme koelkasten die met behulp van camera’s en AI bepaalde voedingsmiddelen herkennen, een voorraadlijst kunnen bijhouden en recepten voorstellen op basis van wat er nog in huis is.

Als technologie ons kan helpen de inhoud van onze koelkast te beheren, waarom zou een AI-assistent dan niet op een vergelijkbare manier onze financiële huishouding kunnen ondersteunen?

Misschien merkt die assistent straks dat je te veel betaalt voor een verzekering, dat er gunstigere voorwaarden beschikbaar zijn of dat je hypotheek opnieuw bekeken kan worden.

Vervolgens kan jouw AI-assistent, binnen de mogelijkheden en bevoegdheden die je daarvoor hebt gegeven, rechtstreeks communiceren met de systemen van de verzekeraar of bank.

Dan praten computers met computers.

En wanneer die systemen vrijwel het hele proces kunnen afhandelen, hoeveel medewerkers en tussenpersonen zijn er dan nog nodig?

Mijn verwachting is dat banken en verzekeraars uiteindelijk met veel kleinere organisaties kunnen functioneren dan we nu gewend zijn.

Er blijven mensen nodig voor beleid, beveiliging, toezicht, technische ontwikkeling en verantwoordelijkheid bij belangrijke beslissingen. Maar hoeveel dat er zullen zijn, is een heel andere vraag.

En denk je dat het bij de financiële wereld blijft?

Wanneer ik vervolgens wat verder kijk dan alleen de bankenwereld, zie ik dezelfde ontwikkeling in allerlei andere bedrijfstakken op ons afkomen.

Accountantskantoren, administratieve dienstverleners, transportbedrijven, juridische organisaties, de overheid en eigenlijk iedere sector waarin mensen dagelijks grote hoeveelheden informatie verzamelen, verwerken, beoordelen en administreren.

Overal waar werkzaamheden geheel of gedeeltelijk geautomatiseerd kunnen worden, zal AI invloed krijgen op de manier waarop bedrijven functioneren.

Dat betekent natuurlijk niet dat ieder beroep verdwijnt. Er zullen nieuwe werkzaamheden ontstaan, bestaande functies veranderen en mensen zullen nieuwe kennis en vaardigheden ontwikkelen.

Maar ik verwacht wel dat de veranderingen in werkgelegenheid aanzienlijk zullen zijn.

En wanneer een bedrijf met veel minder medewerkers dezelfde hoeveelheid werk kan uitvoeren, verandert niet alleen de personeelsbehoefte. Dan verandert ook de hele manier waarop dat bedrijf georganiseerd wordt.

Afdelingen kunnen kleiner worden, managementlagen kunnen verdwijnen en werkzaamheden die jarenlang door verschillende organisaties werden uitgevoerd, kunnen mogelijk binnen één digitaal proces worden samengebracht.

AI hoeft niet alleen banen over te nemen. Het kan complete beroepen overbodig maken, en daarmee de zekerheid waarop mensen hun leven hebben gebouwd.

Achter iedere arbeidsplaats schuilt een mens

Ik besef heel goed dat achter iedere arbeidsplaats een mens schuilgaat. Iemand met een gezin, een hypotheek of huur, dromen, verplichtingen en een leven dat voor een belangrijk deel gebouwd is op het inkomen dat iedere maand binnenkomt.

Wanneer je jarenlang met plezier je werk hebt gedaan, je kennis en ervaring hebt opgebouwd en misschien dacht dat je daarmee tot je pensioen vooruit kon, is het nogal wat wanneer je ineens te horen krijgt dat jouw werkzaamheden niet meer nodig zijn.

Dan hebben we het over veel meer dan een verandering binnen een bedrijf.

Want werk betekent voor veel mensen ook sociale contacten, een gevoel van betekenis, waardering en de mogelijkheid om voor zichzelf en hun gezin te zorgen.

En de gevolgen beperken zich natuurlijk niet tot de mensen van wie de arbeidsplaats rechtstreeks verdwijnt.

Wanneer grote aantallen mensen hun inkomen zien veranderen, heeft dat ook invloed op hun bestedingsmogelijkheden, op lokale ondernemingen en uiteindelijk op de samenleving als geheel.

Tegelijkertijd kan AI bedrijven veel productiever maken. Werkzaamheden die vroeger uren of dagen kostten, kunnen soms in minuten worden uitgevoerd, terwijl de kosten dalen en er nieuwe mogelijkheden ontstaan.

En daar zit voor mij een belangrijke maatschappelijke vraag.

Voor wie is al die vooruitgang eigenlijk bedoeld?

Ik ben niet bang voor kunstmatige intelligentie. Integendeel, ik gebruik haar zelf graag en zie hoeveel mogelijkheden deze technologie ons kan bieden.

Maar ik vind wel dat we onszelf een belangrijke vraag moeten blijven stellen.

Wanneer we met steeds minder menselijke arbeid steeds meer economische waarde kunnen creëren, bij wie komt die waarde dan terecht?

Bij de aandeelhouders van bedrijven die hun personeelskosten zien dalen? Bij de klanten die misschien kunnen profiteren van snellere en goedkopere dienstverlening? Of ook bij de mensen van wie het werk door diezelfde technologie verandert of verdwijnt?

Want stel je eens voor dat de productiviteit van bedrijven enorm toeneemt, terwijl steeds minder mensen nodig zijn om dat werk uit te voeren. Dan kunnen bedrijven misschien wel veel winstgevender worden, maar hoe verdienen al die mensen die voorheen dat werk deden dan hun inkomen?

Dat raakt uiteindelijk aan de manier waarop we onze samenleving hebben ingericht.

We zijn gewend geraakt aan het idee dat de meeste mensen hun inkomen verdienen door arbeid te verrichten. Daar bouwen we ons leven omheen, nemen we financiële verplichtingen op ons en maken we plannen voor de toekomst.

Maar wanneer de behoefte aan menselijke arbeid in bepaalde bedrijfstakken sterk afneemt, komt ook die vanzelfsprekendheid onder druk te staan.

Technologische vooruitgang zou wat mij betreft uiteindelijk moeten bijdragen aan een beter leven voor mensen, niet alleen aan efficiëntere bedrijven.

En natuurlijk kunnen we met elkaar nadenken over hoe we de voordelen van die vooruitgang eerlijker verdelen. Dat lijkt me zelfs noodzakelijk.

Maar terwijl die maatschappelijke discussie gevoerd wordt, blijft voor ieder van ons ook een heel persoonlijke vraag bestaan.

Hoe afhankelijk ben je eigenlijk van het inkomen dat je vandaag verdient?

En welke mogelijkheden heb je wanneer de wereld waarin je werkt de komende jaren ingrijpend verandert?

Ik denk dat juist daar een belangrijk gesprek begint. Want hoe prettig de zekerheid van een vast inkomen vandaag ook is, misschien biedt die zekerheid je tegelijkertijd een prachtige gelegenheid om andere mogelijkheden te onderzoeken en iets extra’s op te bouwen.

Daar wil ik in het derde en laatste deel van dit drieluik verder op ingaan.

Want misschien is het verstandig om aan een tweede inkomen te bouwen, zolang je het eerste nog hebt.

Dit is deel 2 van het drieluik ‘De toekomst van werk en inkomen’.

In deel 3: Een tweede inkomen begint met de zekerheid die je nu hebt.

← Terug naar alle verhalen